Merkez Bankalarından Özel Yatırımcılara: ABD Menkul Kıymetlerinde Büyük Dönüşüm
Merkez Bankalarından Özel Yatırımcılara:
ABD Menkul Kıymetlerinde Büyük Dönüşüm
2010 yılında yabancıların ABD menkul kıymet portföyünün yüzde kırkını elinde tutan merkez bankaları ve egemen servet fonları, 2023'e gelindiğinde bu payı yüzde yirmi üçe indirmiş; onların bıraktığı alanı özel sektör yatırımcıları doldurmuştur. Bu dönüşüm, küresel rezerv yönetimindeki köklü bir kırılmanın ve Amerikan hisse senedi piyasasının olağandışı yükselişinin birleşik ürünüdür.
Resmin Tamamı: 27 Trilyon Dolarlık Portföy
ABD Hazinesi ile Federal Rezerv'in ortaklaşa yürüttüğü Treasury International Capital (TIC) anketi, Haziran 2023 itibarıyla yabancıların elinde tuttuğu ABD menkul kıymetlerinin piyasa değerini 26,9 trilyon dolar olarak ölçmüştür. Bu rakam, küresel finans kriziyle birlikte yeniden şekillenen 2006'daki 7,8 trilyon dolar seviyesinin yaklaşık üç buçuk katıdır.
Portföyün özel-resmi ayrımına bakıldığında ise yapısal bir kırılma göze çarpar: 2023 yılında 20,7 trilyon dolar (%77) özel yatırımcılarda, yalnızca 6,1 trilyon dolar (%23) resmi kurumlarda, yani merkez bankaları ile egemen servet fonlarında tutulmaktadır.
Tarihsel Tablo: 2006-2023
Aşağıdaki tablo, TIC SHL anketinin Table 4 verilerine dayanan özel ve resmi sahiplik serisini göstermektedir. Tüm rakamlar Haziran sonu piyasa değeriyle, milyar dolar cinsindendir.
| Yıl | Özel ($Myr) | Resmi ($Myr) | Toplam ($Myr) | Resmi Pay | Özel Pay |
|---|---|---|---|---|---|
| 2006 | 5.476 | 2.301 | 7.778 | %30 | %70 |
| 2007 | 6.949 | 2.823 | 9.772 | %29 | %71 |
| 2008 | 6.829 | 3.493 | 10.322 | %34 | %66 |
| 2009 | 5.760 | 3.880 | 9.641 | %40 | %60 |
| 2010 | 6.346 | 4.346 | 10.691 | %41 | %59 |
| 2011 | 7.592 | 4.847 | 12.440 | %39 | %61 |
| 2012 | 8.112 | 5.149 | 13.261 | %39 | %61 |
| 2013 | 9.005 | 5.406 | 14.410 | %38 | %63 |
| 2014 | 10.735 | 5.682 | 16.417 | %35 | %65 |
| 2015 | 11.340 | 5.794 | 17.134 | %34 | %66 |
| 2016 | 11.635 | 5.504 | 17.139 | %32 | %68 |
| 2017 | 12.836 | 5.575 | 18.412 | %30 | %70 |
| 2018 | 13.606 | 5.794 | 19.400 | %30 | %70 |
| 2019 | 14.423 | 6.112 | 20.534 | %30 | %70 |
| 2020 | 15.644 | 6.310 | 21.954 | %29 | %71 |
| 2021 | 20.718 | 6.471 | 27.189 | %24 | %76 |
| 2022 | 18.947 | 5.946 | 24.893 | %24 | %76 |
| 2023 | 20.725 | 6.146 | 26.872 | %23 | %77 |
U.S. Department of the Treasury / Federal Reserve Bank of New York / Board of Governors of the Federal Reserve System — Foreign Portfolio Holdings of U.S. Securities, TIC SHL Yıllık Anketi, Table 4: Net Asset Position of U.S. Residents in Securities. Haziran sonu piyasa değeriyle, milyar dolar. Resmi kurumlar: merkez bankaları, ulusal hükümet yatırım fonları ve diğer kamu kuruluşları. TIC verileri saklama yerini esas aldığından Cayman Adaları gibi finansal merkezler üzerinden gerçekleştirilen işlemler gerçek sahipliği tam olarak yansıtmayabilir.
Grafik: Özel ve Resmi Sahipliğin Seyri
Altta altın rengi alan resmi kurumların (merkez bankaları, egemen servet fonları) sahipliğini; üstte mavi alan özel yatırımcıların sahipliğini göstermektedir. İki alanın toplamı, o yıldaki toplam yabancı portföy büyüklüğüne karşılık gelir. 2010 zirvesinden itibaren resmi payın nispi olarak gerilediği, özel payın ise yüksek değer artışlarıyla genişlediği görülmektedir.
Üç Aşamalı Dönüşüm
I. Kriz Dönemi: Resmi Sahipliğin Zirveye Tırmanması (2008-2010)
Küresel finans krizi, yabancı resmi kurumların ABD Hazine kağıdına yönelik talebini keskin biçimde artırdı. Asya merkez bankaları başta olmak üzere ihracat gelirlerini ABD Hazinesi'nde park eden ülkeler bu dönemde alımlarını yoğunlaştırdı. Sonuç olarak resmi kurumların toplam portföydeki payı, 2006'daki yüzde otuzdan 2010'da yüzde kırk bire fırladı. Aynı dönemde ABD hisse senedi piyasaları değer yitirdiğinden özel tarafın portföyü küçüldü; ikili makas tam anlamıyla kapandı.
II. Sessiz Çekilme: Rezerv Yönetiminin Değişmesi (2011-2018)
2010 sonrasında resmi kurumların mutlak değeri sabit kalırken, hızla büyüyen özel portföy karşısında göreli payı eridi. Bu süreçte birkaç etken birden devreye girdi: Fed'in üç aşamalı nicel genişleme programı (QE), Hazine arzını ABD iç piyasasına yöneltirken yabancı resmi talebin marjinal önemini azalttı; Çin, döviz rezervleri ile birlikte ABD Hazinesi tutumunu giderek küçülttü; gelişmekte olan ülkelerde döviz kuru savunması amacıyla biriktirilen rezervlerin artık eski hızda büyümediği görüldü.
Özel taraf ise bu dönemde Amerikan hisse senetlerinin küresel borsaları geride bırakan performansından doğrudan beslendi. Yabancı özel yatırımcılar, söz konusu on yıl boyunca ABD hisse senedi portföylerini yaklaşık üç katladı.
III. Yapısal Kopuş: Hisse Senedi Baskınlığı (2019-2023)
COVID-19 sonrası dönem, ayrışmayı kesinleştirdi. 2021 yılında ABD hisse senetlerindeki çarpıcı değer artışı, yabancı özel portföyü bir yılda yaklaşık 5 trilyon dolar şişirdi; resmi kurumların tuttuğu toplam sabit-getirili portföy ise bu dönemde görece mütevazı kaldı. 2023 itibarıyla yabancı özel yatırımcılar, ABD Hazinesi'nde dahi resmi kurumları geçmiş durumdadır: Hazine özel sahipliği 4,4 trilyon dolar, resmi sahipliği ise 3,8 trilyon dolara gerilemiştir.
Öne çıkan yapısal bulgu: Yabancı yatırımcıların ABD menkul kıymet portföyündeki hisse senedi payı 2009'daki yüzde yirmi üçten 2024'te yüzde elli beşe yükselmiştir. Hisse senedi neredeyse tamamıyla özel yatırımcılarda tutulduğundan, bu bileşim kayması doğrudan resmi payın erimesini açıklamaktadır.
Teyit: TIC SHL 2024 raporu (ABD Hazinesi / FRBNY / Fed Guvernörler Kurulu, Nisan 2025), Table 1 ve Key Takeaways bölümü.
Neden Önemli?
Resmi kurumlar Hazine tutarken getiri ikincil bir kaygıdır; öncelik likidite ve rezerv güvencesidir. Bu nedenle resmi talep, Hazine faiz oranlarını hem daha istikrarlı hem de yapay olarak düşük tutmaktaydı.
Özel yatırımcılar ise fiyata duyarlıdır. Faiz beklentileri değiştiğinde, jeopolitik belirsizlik arttığında ya da başka varlık sınıfları daha cazip hale geldiğinde portföylerini hızla yeniden düzenleyebilirler. Bu, Hazine piyasasının "alıcı tabanının" giderek daha oynak bir yapıya kavuştuğuna işaret etmektedir.
Bunun yanı sıra, büyüyen ABD bütçe açıklarının iç ve özel dış talebe daha fazla yaslanmak zorunda kaldığı bir ortamda faiz maliyetlerinin yönetilmesi giderek zorlaşmaktadır.
Coğrafi Boyut: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ekonomiler
Sahiplik yapısındaki bu dönüşüm coğrafi olarak eşit dağılmamıştır. Gelişmiş yabancı ekonomileri (Avrupa, Japonya, Kanada, Avustralya vb.) yüzde seksen beşi aşan oranda özel yatırımcılardan oluşmakta; bu ülkelerin kurumsal yatırımcıları ABD hisse senetlerinde büyük pozisyonlar taşımaktadır. Öte yandan gelişmekte olan ekonomi grubunun elindeki ABD menkul kıymetleri ağırlıklı olarak resmi kurumlarda tutulmakta; Asya merkez bankası rezervleri ve ihracat geliri bu tutumun temelini oluşturmaktadır.
2024 verilerine göre gelişmiş yabancı ekonomiler 22,7 trilyon dolarlık ABD menkul kıymeti tutarken, gelişmekte olan ekonomiler 4,4 trilyon dolarda kalmaktadır. Asya'nın ağırlığı GSYİH bazındaki büyüklüğünün çok altında seyretmekte; buna karşın Avrupa özel yatırımcıları hisse senedi portföyleri aracılığıyla belirleyici bir konum kazanmaktadır.
Güncel Tablo ve Yakın Vadeli Riskler
Aralık 2025 itibarıyla yabancıların elindeki ABD federal borç stoku yaklaşık 9,2 trilyon dolara ulaşmış; bu rakamın yüzde kırk ikisi resmi kurumlarda, yüzde elli sekizi ise özel yatırımcılarda bulunmaktadır. Yabancı özel yatırımcıların Hazine sahipliği, son on iki aylık dönemde 461 milyar dolar artarak rekor 5,45 trilyon dolara yükselmiştir.
Bununla birlikte yakın vadede üç kırılganlık noktası öne çıkmaktadır. İlki, portföyün özel olması; dolar gücündeki ya da ABD büyüme beklentilerindeki ani değişim karşısında özel yatırımcıların resmi kurumlardan çok daha hızlı pozisyon kapatabilmesidir. İkincisi, Çin'in Hazine sahipliğini kronik olarak azaltıyor olmasıdır. Üçüncüsü ise Moody's'in Mayıs 2025'te ABD'nin kredi notunu düşürmesiyle birlikte uzun vadeli risk priminin kısmen yeniden fiyatlanmaya başlamasıdır.
Tüm bu tablo, "ABD Hazinesi her koşulda alıcı bulur" tezinin artık daha dikkatli sınanmasını gerektirdiğine işaret etmektedir.
Ana kaynak: U.S. Department of the Treasury / Federal Reserve Bank of New York / Board of Governors of the Federal Reserve System, Foreign Portfolio Holdings of U.S. Securities (TIC SHL Yıllık Anketi), Table 4: Net Asset Position of U.S. Residents in Securities, çeşitli yıllar (2006-2023 serisi: shl2023r.pdf; 2024 verileri: shl2024r.pdf). Ek kaynaklar: CRS Report RS22331, Foreign Holdings of Federal Debt, Nisan 2025; TIC SHL 2024 Press Release (30 Nisan 2025, sb0124); ABD Hazinesi TIC SHL Press Releases (Aralık 2025 aylık verisi).
Yorumlar
Yorum Gönder